साहित्य

काठमाडौं : इच्छुक प्रतिष्ठानको आयोजनामा हुँदै आएको मासिक कार्यक्रम ‘सिर्जना र संवाद’को ११औं शृङ्खला हिजो शनिबार प्रतिष्ठानकै हल घट्टेकुलोमा सम्पन्न भएको छ । कुनै पनि कृति, कविता वा समसामयिक विषयमाथि विमर्श गर्ने गरिएको यस कार्यक्रमको हिजको शृङ्खलामा विशेष गरेर कविता वाचन र गीत प्रस्तुत गरिएको थियो । प्रतिष्ठानकी सदस्य गौरी देवकोटाको संयोजनमा हरेक महिनाको तेस्रो शनिबार २ बजे हुँदै आएको यस कार्यक्रममा शनिबार आयोजित ११औं शृङ्खलामा २४ जना स्रष्टाद्वारा सिर्जना प्रस्तुत गरिएको थियो । सिर्जना प्रस्तुत गर्नेहरूमा प्रतिष्ठानका अध्यक्ष हिरामणि दुःखी, प्रा.डा. जगदीश चन्द्र भण्डारी, मित्रलाल पंज्ञानी, मोदनाथ मरहट्टा, छायाँदत्त न्यौपाने, बलराम तिमल्सिना, गौरी देवकोटा, अग्नि पौडेल, आस्था घिमिरे, मनु…

कविता  जगदीश चन्द्र हजुर सांसद हजुर सांसदनिस्किहाल्नुस्घरबाटर कतै लुक्न जानुस् तपाईंका सचिवसमातिएतपाईंका पिएर तपाईंका सुपुत्रसमातिन सक्छन्हजुर सांसदतपाईंका प्रधानमन्त्रीगृहमन्त्रीतपाईंकै लहरमा छन् हजुर सांसदअब भनिदिनुस्यस सत्तामाम जस्तै छन्सबै भ्रष्ट दलाल । बाँकी तजनता छन्र तिनीहरू मात्रजनता हुन्छन्तिम्रो सत्ता विरुद्धहतियारको औंलातिखारी रहन्छन्् । संसद केही थान भेडाजो हिजो अस्तिकोघाँसभुसा र दानाकोस्वप्न देखिरहेछन् । दरबारमा पालिएकाबचेखुचेकाकेही थान गधाहरूसंसदमादरबारी रागकर्कश लय मार्फत्मानिसहरूका कानमाजबर्जस्ती पसाइ रहेछन् समयको आगोमाजलिसकेकाकाठका ठुन्काठुन्कीबेकारमाखरानी भइसकेपछि पनिसास फेरिरहेछन् । दुनियाँकोशरीरलाई चाटेरमस्तिष्कलाई भुटेर खानेओ जनाबर !तिमीहरू संसदमाकतिवटा खुट्टामाउभिएका छौ ? घाँस भेडा र संसदआपसमावार्तालापमा छन्केही मूर्खअतीतजीवी भनेतमस्वप्नमाउछलकुद गरिरहेछन्् । भेंभें ! हामीकहाँ पनिमाथिदेखि तलसम्मतल बडादेखि केन्द्रसम्मथरिथरिका रङ्गकाभेंडाका नस्ल छन् केही दौरासुरुवाललगाउँछन्केही धोतीकुर्तामासजिन्छन्केही अन्य…

काठमाडौं : रवि पाण्डेय (विकल्प) ले “संघर्षको मैदानबाट” शीर्षक मुक्तक संग्रह लेखेर प्रगतिवादी साहित्य भण्डारमा एउटा इँटा थपेका छन् । यस कृतिमा जम्मा ४० वटा मुक्तकहरू संकलन गरिएको छ । मुक्तकका शब्दहरूले सशस्त्र संघर्षको झल्को दिन्छन् । पुस्तकभित्रका मुक्तकहरुले नेपालमा गणतन्त्र स्थापित भैसकेपछिका ब्यथितिहरुको तस्बिर राम्रै सित चित्रण गरेका छन् । नेपालमा १० बर्षसम्म चलेको जनयुद्ध र २०६२/ २०६३ को जनान्दोलनको जगमा स्थापना भएको गणतान्त्रिक राज्य व्यवस्थाभित्र मौलाएको भ्रस्टाचार, चाकडीप्रथा, घुसखोरी, आफन्तबाद जस्ता बिकृतिहरुलाई यस कृतिमा उदाङ्गो पारिएको छ । साथै रास्ट्रबाद – देशप्रेम पनि यस कृतिमा झल्किएका छन् । मुक्तकका लेखक रविले नेपाली समाजमा व्याप्त सामाजिक बिकृतिहरुमाथि चोटिलो प्रहार गरेका…

लेखक : गौरी देवकोटा विषय परिचयल्याटिन भाषाको कल्तुरा (अगतिगचब) शब्दबाट अगतिगचभ (संस्कृति) शब्द बनेको र यसको अर्थ खेती गर्नु रहेको पाइन्छ भने यसको बनावटमा संस्कृत भाषाको ‘कृ’ धातुमा ‘सम्’ उपसर्ग र ‘क्त’ प्रत्यय लागेको हुन्छ । संस्कृतिलाई भौतिक र आत्मिक दुई किसिमले विश्लेषण गरिन्छ । भौतिक संस्कृतिमा श्रमका औजार उपकरणहरू, उत्पादनमूलक गतिविधि, सङ्घर्ष आदिलाई मानिन्छ भने आत्मिक संस्कृतमा मानवीय आचरण, कला, सौन्दर्य, चेतना, शिक्षा आदिलाई लिने गरिन्छ । मानव समुदायले जीवन जिउने क्रममा अवलम्बन गरेका चालचलन, रीतिरिवाज, रहनसहन आदि स्थापित हुँदै जाँदा कालान्तरमा संस्कृति बन्दछ । हरेक राष्ट्र, समुदाय र जातजातिमा आ–आफ्नै अकूलताका संस्कृतिहरू निर्माण भएका हुन्छन् । यसको निर्माणका…