विचार

तात्कालिक राजनीतिक कार्यनीति : अस्थायी संयुक्त सरकार

तात्कालिक राजनीतिक कार्यनीति : अस्थायी संयुक्त सरकार

क्रान्तिको प्रक्रियामा आवश्यकताअनुसार तात्कालिक राजनीतिक कार्यनीतिका रूपमा सरकारको नारा प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ । यसै आवश्यकतालाई आत्मसात् गरी १६ देखि २१ असोजसम्म आयोजित हाम्रो पार्टीको केन्द्रीय समितिको दोस्रो बैठकमा तात्कालिक राजनीतिक कार्यनीतिका रूपमा अस्थायी संयुक्त सरकारको नारा निर्धारत गरिएको छ । प्रस्तुत लेखमा यस्तो सरकारको आवश्यकता र औचित्यबारे चर्चा गरिनेछ । संविधान जारी गरिएको आठ वर्ष बितिसक्दा पनि राष्ट्रियता, जनतन्त्र तथा जनजीविकाका समस्याको समाधान गर्दै जाने र परिवर्तन तथा मुक्तिका जनचाहना र भावनाको सम्बोधन गर्ने कार्यमा चरम लापरबाही तथा अवज्ञा हुँदै आएको छ । यस स्थितिमा वर्तमान दलाल, नोकरशाही पुँजीपति एवम् सामन्त वर्गीय राज्यसत्ता, संसदीय व्यवस्था तथा तिनका संवाहक राजनीतिक दलप्रति जनताको…
Read More
नेपालमा जल, जङ्गल र जमिनको उपयोग

नेपालमा जल, जङ्गल र जमिनको उपयोग

जल ,जङ्गल र जमिन भौतिक सम्पत्ति मात्र होइनन्। देशको संस्कृति र सम्पदा पनि हुन्। भौतिक आविष्कारका सबै स्रोत यिनैमा निश्रित छन्। मानिस आधुनिक नै किन नहोस् यी तीन धरातल भन्दा बाहिर बाँच्न सक्दैन। यी आदिम र वैदिक साम्यवादका सम्पत्ति हुन्। आधुनिक पुजीवादका सिद्धान्त र सबै तर्क जल जमिन र जंगलको सेरोफेरोमा घुम्छन्। मानिसकाे सभ्यता र संस्कृति समयक्रममा यिनै भौतिकीमा उम्रिन्छन् ।फस्टाउँछन् र बिलिन हुन्छन्। तर जलजङ्गल र जमिनको स्वरूप र गुण परिवर्तन हुँदैन। यही गुणभित्र अर्बौं, करोडौं, हजारौं र सयौं वर्षदेखि मान्छे र उसको सभ्यता विकसित र आधुनिक हुँदै गएको छ। आज हामीले देख्ने भौतिक भ्रम यही हो। त्यही प्राग…
Read More
रगतले लेखिएको इतिहास जारी छ : सुदर्शन

रगतले लेखिएको इतिहास जारी छ : सुदर्शन

मैले एकजना कम्युनिस्ट यो्द्धा विजय घलेको सम्झनामा जनयुद्धको एक वर्षपछि २०५३ साल फागुन १४ र २१ को जनादेश साप्ताहिकमा प्रकाशित संस्मरणात्मक आलेखमा लेखेको थिएँ, ‘त्यो प्यारो १, दृढ र हेिसलो, गोल–गोल मङ्गोल अनुहारसँग पोहोर साल यतिबेला त्यही रगतले लेखिने इतिहासको गीत गाउँदै जनयुद्धको उद्घाटन गर्न तयारी गर्दै थियौँ तर अहिले तिमी भौतिक रुपमा हामीसँग छैनौ । इतिहासको अग्रगामी धारामा वैरीहरुसँग लड्दालड्दै मैदानमा खसेको रातो झोला हामीले काँधमा उठाएर अन्तिम श्रद्धाञ्जली र सलामी अर्पण गर्दै महान् यात्रा पूरा गर्ने कसम खाएका छौँ । तिमी सिस्ने र जलजला पहाड भएर उभिएका छौ । दुस्मन मृत्यु शैय्यामा छट्पटाइरहेको छ ।’ सहिद र वेपत्ता…
Read More
वर्तमान शिक्षाको संकट र समाधान

वर्तमान शिक्षाको संकट र समाधान

भूमिका कुनै पनि व्यक्ति, समाज र देशको जीवन पद्धति परिवर्तन गर्ने महत्वपूर्ण तत्व शिक्षा हो। शिक्षा मानव चेतनाको उच्चतम अभिव्यक्ति र महान्तम सश्लेषण हो। मानव जातिको हजारों वर्षको अनुभव र अनुसन्धानबाट प्राप्त ज्ञान संश्लेषणको अविछिन्न प्रक्रिया नै शिक्षा हो। तर, एक पटक संश्लेषण भएको विषय त्यो नै अन्तिम सत्य भने हुदैन। शिक्षाको निरन्तर विकास भैरहन्छ। शिक्षा कुनै पनि देश र समाजको तत्समयको राज्य प्रणाली र अर्थप्रणालीबाट निर्देशित हुन्छ । अतः आज हाम्रो देश र समाजकोलागि जे जति शैक्षिक चुनौति र संभावनाहरु पैदा भएकाछन् ति वर्तमान अर्थव्यवस्था र राजनीतिक प्रणालीका परिणामहरु हुन् भन्नेमा कुनै विवाद रहदैन । वर्तमान शिक्षाका समस्याहरु शिक्षा…
Read More
माओवादी केन्द्रको विधान अधिवेशन र दक्षिणपन्थी बाटो

माओवादी केन्द्रको विधान अधिवेशन र दक्षिणपन्थी बाटो

सरकारको नेतृत्व गरिरहेको माओवादी केन्द्र पूर्णरुपमा संसदवादी राजनीतिमा अगाडि बढिरहेको भन्ने कुरा हालै फागुन १–३ मा भएको सो पार्टीको विधान सम्मेलनले पनि स्पष्ट गरेको छ । हुन त ०६२ मंसिर सातगते भारतको दिल्लीमा नेपालका सात संसदवादी दलहरुसँग १२ बुँदे सहमतिगर्नेहरुले त्यतिबेलानै संसदीय ब्यवस्थाप्रति लिखित प्रतिबद्धता जनाएको देखिएको थियो । जुन कुरा ०६३ मंसिर पाँच गते काठमाडौंमा भएको शान्ति संझौताले पनि पुनपुष्टि गरेको थियोभने माओवादी केन्द्रको हालै भएको विधान अधिवेशनले झन थप पुष्टि गरेको छ । सो सम्मेलनमा प्रतिनिधिहरुबाट आएका प्राय: सुझावहरु रद्धिको टोकरीमा परेको र पुरानै विधानको हुवहु गरिएको भन्ने कुराहरु पनि उठेका छन् । विधान अधिवेशनले माओवादी केन्द्रमा अझै…
Read More
वैज्ञानिक साम्यवाद : निर्विकल्प भावी समाज–व्यवस्था

वैज्ञानिक साम्यवाद : निर्विकल्प भावी समाज–व्यवस्था

“समाजले उत्पादनका साधनहरु कब्जा गरिसकेपछि माल उत्पादन समाप्त हुनेछ र यसको साथै उत्पादकमाथि उपजको प्रभुत्व पनि समाप्त हुनेछ । सामाजिक उत्पादनमा अराजकताको स्थान व्यवस्थित र निश्चित संगठनले लिनेछ । व्यक्तिगत अस्तित्वका लागि हुने संघर्ष विलोप हुनेछ । त्यसपछि खास अर्थमा मानिसले पहिलोपटक बाँकी पशुजगतबाट आफूलाई अन्तिम रुपमा अलग गर्नेछ र पाशविक अस्तित्त्वको परिस्थितिलाई छोडेर वास्तविक मानव अस्तित्वमा प्रवेश गर्नेछ । जीवन परिस्थितिको समग्र क्षेत्र जसबाट मानिसको पर्यावरण तयार हुन्छ र जसले अहिलेसम्म मानिसमाथि शासन गर्दै आएको हुन्छ, त्यो अब मानिसको प्रभुत्व तथा नियन्त्रण अन्तर्गत आउनेछ, त्यो पहिलो पटक प्रकृतिको वास्तविक र सचेत मालिक बन्दछ किनभने ऊ आफ्नो सामाजिक संगठनको स्वयं…
Read More
जनयुद्ध एक विष्लेषण

जनयुद्ध एक विष्लेषण

नेपाली समाजको आमूल परिवर्तनको निम्ति आजभन्दा करीव ३ दशक अघि जनयुद्ध थालिएको २८ वर्ष पुरा हुँदैछ । नेपाली इतिहासकै सवैभन्दा व्यवस्थित योजनाबद्ध विद्रोह थियो जनयुद्ध जसको लक्ष्यले पूर्णता नपाउँदै पराजयको सामना गर्नपुग्यो । जनयुद्ध थालनीयता ३ काल स् जनताको विजय र उत्साहकाल ९२०५२–२०६२०, शान्तिसम्झौता काल ९२०६२–२०७२० र प्रतिक्रान्ति काल ९२०७२–२०८०० राजनीति, समाज, राष्ट्रिय स्वाधीनताको दृष्टिले नेपाली समाजले गुजारिसकेको छ । आफ्नो महान् थालनीमा ‘‘ प्रतिक्रियावादी राज्यसत्तालाई ध्वस्त गर्दै नयाँ जनवादी राज्यसत्ता स्थापना गर्न जनयुद्धको बाटोमा अघि बढौँ ।’’, ‘‘राजतन्त्रात्मक संसदीय व्यवस्थाको अन्त्य गरौँ ।’’ भन्ने नाराका साथ आम जनसमुदायलाई विद्रोहको अधिकार प्रयोग गर्न आदेश गर्ने मूल नेतृत्व (प्रचण्ड–बाबुराम) ले जुन…
Read More
सन्दर्भ : २९ आौं जनयुद्ध दिवस : के हो माओवाद ?

सन्दर्भ : २९ आौं जनयुद्ध दिवस : के हो माओवाद ?

‘दर्शनलाई जनताको बीचमा पुर्याऊ’–माओ त्सेतुङ माओवाद के हो ? भन्ने विश्व दार्शनिक दृष्टिकोणसित सम्बन्धित विषय हो । यो सर्वहारा वर्गको विश्वदृष्टिकोणसित सम्बन्धित विषय हो । यस लेखमा मैले माओवादका बारेमा सर्वसाधारण (आम) पाठक तथा यस विषयका अध्ययताहरुले बुझ्न सकून् भनेर सरल भाषा र वाक्यमा लेख्ने कोसिस गरेको छु । माओवाद के हो ? माओवाद के हो भने मार्क्सवाद–लेनिनवादको गुणात्मक विकासको तेस्रो र नयाँ नै माओवाद हो । खासगरी सामन्तवादी–साम्राज्यवादी शोषणको दोहोरो उत्पीडनबाट आक्रान्त अविकसित देशहरूका क्रान्तिका समस्याहरुको समाधान गर्नुपर्ने, सन १९५३ मा विश्व सर्वहारा वर्गका महान् नेता तथा तत्कालीन सोभियतसंघका राष्ट्राध्यक्ष कमरेड स्टालिनको मृत्यु भयो । त्यस पश्चात् रुस ख्रुश्चोवद्वारा…
Read More
उच्च अहोदामा रहेका रष्ट्रपतिसम्मलाई मुद्धा हाल्ने तयारीमा रहेको अधिवक्ता श्रेष्ठको खुलासा

उच्च अहोदामा रहेका रष्ट्रपतिसम्मलाई मुद्धा हाल्ने तयारीमा रहेको अधिवक्ता श्रेष्ठको खुलासा

काठमाडौं : ‘सत्य र न्यायको खोजी अभियान’का संयोजक वरिष्ट अधिवक्ता धुर्बलाल श्रेष्ठले आफूहरु उच्च अहोदामा रहेका रष्ट्रपतिसम्मलाई मुद्धा हाल्ने तयारीमा रहेको खुलासा गरेका छ हालै राजधानीको संवाद डबलीमा ‘स्वरोजगार मजदुर चालक स्वतन्त्र सघर्ष समिति’ले आयोजना गरेको कार्यक्रमा बोल्दै नेपलामा ट्याक्सी व्यवसायमा जस्तै हरेक क्षेत्रमा बिचौलिया र भ्रष्टहरुले देशलाई कंगाल बनाउन लागेकाले आफूहरुले सत्य र न्यायको खोजि अभियान चालाएको जानकारी दिए । व्याप्त भ्रष्टाचारलाई न्युनिकरण गर्न आफूहरुको अभियानले जेहाद छेड्ने र सामान्यदेखि देशको सर्बोच्च पदासिन राष्ट्रपतिलाईसमेत मुद्दा हाल्ने चेतावनी दिएका छन् । मुद्दाको तयारीमा जुटिरहेको जानकारी दिदै श्रेष्ठले भने,“हामीले एकआद महिनामा भ्रष्टाचारका ठूल्ठूला मुद्धा दर्ता गर्दैछौं, जसमा राष्ट्रपतिदेखि तलसम्म धेरै उदेक…
Read More
स्कुल र यसको महत्व–सुदर्शन

स्कुल र यसको महत्व–सुदर्शन

‘दर्शनको समग्र इतिहास दुई परस्पर विरोधी दार्शनिक विचारधारा : आदर्शवाद र भौतिकवादबीचको सङ्घर्ष र विकासको इतिहास हो । सम्पूर्ण दार्शनिक धारा र स्कुल यी दुई मौलिक स्कुलका अभिव्यक्तिहरू हुन् ।’—माओ, द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद, १९३८, क्रान्ति प्रकाशन सेकुन्दराबाद भारतद्वारा प्रकाशित माओ चुनिएका रचनाको अङ्ग्रेजी संस्करण, ग्रन्थ ६, पृ.२२० ।बोलचालको भाषामा स्कुल भन्दा हामी विद्यालय, शिक्षालय र शैक्षिक संस्थालाई बुझ्दछौँ । यो पदावली ग्रिक भाषाको कअजयभि बाट आएको हो । यसको अर्थ हुन्छ— फुर्सत । त्यही फुर्सतको उपयोगलाई त्यति बेला स्कुल भनिन्थ्यो । फुर्सत भनेको व्यापार, जागिरको खोजी, घरेलु काम, शिक्षा, खानपिन, सुताइजस्ता आवश्यक गतिविधिहरूबाट टाढा रहेर बिताएको समय हो । तर आज…
Read More