नविन खडका
नेपालको इतिहास परिवर्तन, बलिदान र संघर्षले लेखिएको इतिहास हो । यस परिवर्तनको यात्रामा क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनले खेलेको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण र अविस्मरणीय छ । शासक वर्गको दमन, अन्यायपूर्ण शिक्षा प्रणाली, सामन्ती र पुँजीवादी सोचको विरुद्ध उभिँदै आएको विद्यार्थी आन्दोलन आज फेरि एक निर्णायक मोडमा आइपुगेको छ । यही सन्दर्भमा फाल्गुन १, २ र ३ गते आयोजना हुन गइरहेको अखिल (क्रान्तिकारी)को एकताको राष्ट्रिय सम्मेलनले क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने ऐतिहासिक अवसर प्रदान गरेको छ ।
क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनको ऐतिहासिक भूमिका
क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलन कुनै एक समय वा मागमा सीमित आन्दोलन होइन । यो उत्पीडन विरुद्धको निरन्तर संघर्ष हो । शोषित वर्गको पक्षमा उभिने चेतनाको स्कूल हो । राणा शासन विरुद्धको आन्दोलनदेखि पञ्चायती व्यवस्थाको विरोध, जनयुद्ध, जनआन्दोलन र लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनासम्म विद्यार्थीहरूको सक्रिय सहभागिता रहँदै आएको छ । क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनले शिक्षा प्रणालीमा समानता, निःशुल्क शिक्षा, जनमुखी पाठ्यक्रम, राष्ट्रिय स्वाधीनता र सामाजिक न्यायका मुद्दालाई केन्द्रमा राख्दै आएको छ । यस आन्दोलनले विद्यार्थीलाई केवल किताबी ज्ञानमा सीमित नराखी समाज परिवर्तनको अगुवा शक्ति बनाउने काम गरेको छ ।
फाल्गुन १, २, ३ गते हुने अखिल (क्रान्तिकारी)को एकताको राष्ट्रिय सम्मेलनः
अखिल (क्रान्तिकारी) नेपालको क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनको अग्रणी संगठन हो । विगत केही समयदेखि देखिएको विभाजन, वैचारिक अस्पष्टता र सांगठनिक कमजोरीका बीच एकताको राष्ट्रिय सम्मेलन ऐतिहासिक आवश्यकता बनेर आएको छ । फाल्गुन १, २ र ३ गते हुने यो सम्मेलन केवल संगठनात्मक एकता मात्र होइन, वैचारिक पुनःध्रुवीकरण र आन्दोलनको नयाँ कार्यदिशा र नेतृत्व तय गर्ने महत्वपूर्ण मोड हो । यो सम्मेलनले विद्यार्थी आन्दोलनलाई पुनः क्रान्तिकारी धारमा फर्काउँदै शिक्षा, राजनीति र समाज परिवर्तनको स्पष्ट खाका प्रस्तुत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । एकताबिना संघर्ष कमजोर हुन्छ र कमजोर संघर्षले शोषण अन्त्य गर्न सक्दैन । त्यसैले यो सम्मेलन सम्पूर्ण क्रान्तिकारी विद्यार्थीका लागि आशा, भरोसा र नयाँ संकल्पको केन्द्र बनेको छ ।
विद्यार्थी आन्दोलनमा सहिदहरूको योगदानः
क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलन सहिदहरूको रगतले सिंचित आन्दोलन हो । शिक्षा, समानता, स्वतन्त्रता र न्यायका लागि धेरै विद्यार्थीहरूले आफ्नो अमूल्य जीवन बलिदान गरेका छन् । उनीहरू केवल व्यक्तित्व मात्र थिएनन्, उनीहरू विचार थिए, आन्दोलन थिए, प्रेरणा थिए । सहिदहरूले देखाएको बाटो आज पनि क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनको नैतिक र वैचारिक आधार हो । सहिदहरूको सपना अधुरो छ, जबसम्म शिक्षा व्यापारीकरणमुक्त हुँदैन, जबसम्म श्रम गर्ने वर्ग सत्तामा पुग्दैन, जबसम्म वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षा प्रणाली स्थापित हुँदैन । आजको पुस्ताले सहिदहरूलाई सम्झने भनेको केवल कार्यक्रम र भाषणमा होइन, उनीहरूको विचारलाई व्यवहारमा उतार्नु हो ।
वर्तमान शैक्षिक र राजनीतिक अवस्थाः
आजको नेपाल गम्भीर शैक्षिक र राजनीतिक संकटमा । शिक्षा प्रणाली पुँजीवादी बजारको हातमा पुगेको छ । निजी विद्यालय र कलेजहरू नाफाको केन्द्र बनेका छन् भने सरकारी शिक्षा जानाजानी कमजोर बनाइएको छ । राजनीतिक रूपमा देश दिशाहीन अवस्थामा छ । जनताको पक्षमा राजनीति गर्नेभन्दा सत्ता र स्वार्थमा लिप्त प्रवृत्ति हाबी छ । शिक्षा नीति विदेशी हित, दातृ निकाय र पूँजीवादी सोचअनुसार निर्माण भइरहेका छन ्। यसको परिणामस्वरूप शिक्षित युवा बेरोजगार छन्, सीपहीन छन् र देश छोड्न बाध्य छन् । विद्यार्थी आन्दोलनमाथि दमन, आवाज दबाउने प्रयास र राजनीतिक सौदाबाजी बढ्दो छ, जसको विरुद्ध क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलन पुनः सशक्त रूपमा उठ्न जरुरी छ।
वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षा ः
विकल्प र आवश्यकताः वर्तमान संकटको समाधान वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षा प्रणाली हो । वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षा भनेको श्रम, उत्पादन, विज्ञान र समाज परिवर्तनसँग जोडिएको शिक्षा हो । यो शिक्षा नाफाका लागि होइन, समाजका लागि हुन्छ । यस शिक्षालेः श्रमलाई सम्मान गर्दछ । शिक्षा र उत्पादनलाई जोड्छ । राष्ट्रिय आवश्यकता अनुसार पाठ्यक्रम निर्माण गर्छ । समान, निःशुल्क र गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्छ । सामन्ती र पूँजीवादी सोचको अन्त्य गर्छ । वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षा बिना समाजवादी समाज सम्भव छैन । यही शिक्षा प्रणाली स्थापना गर्नु क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलनको ऐतिहासिक दायित्व हो ।
निष्कर्षः
क्रान्तिकारी विद्यार्थी आन्दोलन आज इतिहासको जिम्मेवारी बोकेर उभिएको छ । फाल्गुन १, २ र ३ गते हुने अखिल (क्रान्तिकारी)को एकताको राष्ट्रिय सम्मेलनले आन्दोलनलाई पुनः एकीकृत, सशक्त र क्रान्तिकारी बनाउने विश्वास गरिएको छ । सहिदहरूको बलिदान, वर्तमान संकट र भविष्यको सपना—यी सबैलाई समेट्दै वैज्ञानिक समाजवादी शिक्षाको स्थापनाका लागि आजको विद्यार्थी आन्दोलन निर्णायक संघर्षमा उत्रिनु अपरिहार्य छ ।
