१) कमरेड, तपाईंले क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी नेपालको निमन्त्रणा स्वीकार गर्नुभयो र अहिले बन्द शत्रलाई पनि नजिकबाट हेर्दै हुनुहुन्छ। हाम्रो पार्टीको राष्ट्रिय महाधिवेशनमा कस्तो महसुस गर्दै हुनुहुन्छ?
– क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी नेपालको एकता महाधिवेशनमा सहभागी हुन र बन्द शत्र अवलोकन गर्न पाउँदा हामी गौरवान्वित छौं। कम्युनिष्ट पार्टीहरूको एकीकरण महाधिवेशनको अवलोकन गर्नु भनेको सङ्घर्षमा संलग्न व्यक्तिहरूका लागि मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय क्रान्तिकारी आन्दोलनहरूको लागि महत्वपूर्ण क्षण हो। ऐतिहासिक रूपले, क्रान्तिकारी शक्तिहरूको एकता पुँजीवाद, साम्राज्यवाद र सबै प्रकारका शोषणहरू विरुद्धको लडाइँमा सधैं महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यसले वैचारिक विभाजनलाई परास्त गर्न र जनतालाई उनीहरूको मुक्तिको सङ्घर्षमा नेतृत्व गर्न सक्ने एकताबद्ध, अनुशासित शक्तिको निर्माणमा एक कदम अगाडि बढ्ने सङ्केत गर्छ।
कम्युनिष्ट पार्टीहरूको एकीकरणलाई पुँजीवाद र साम्राज्यवाद विरुद्ध सर्वहारा वर्गको ऐतिहासिक सङ्घर्षको निरन्तरताको रूपमा हेरिनुपर्छ । माक्र्स, लेनिन र माओका शिक्षाहरूले हामीलाई क्रान्तिकारी शक्तिहरूको विभाजनबाट शासक वर्गको हितमा मात्र काम गर्छ भन्ने बताउँछ । पेरिस कम्युनदेखि महान् सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्तिसम्मको इतिहासले सैद्धान्तिक एकताबाट मात्र वैचारिक स्पष्टतामा आधारित सर्वहारा वर्ग र उत्पीडित जनताले आफ्नो शक्तिलाई सुदृढ गर्न र समाजवादको निर्माणतर्फ अघि बढ्न सक्ने देखाएको छ।
आजको विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्यमा यी शक्तिहरूको एकीकरणले अझ गहिरो महत्त्व बोकेको छ । विश्वभर फासीवादी प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा र साम्राज्यवादी युद्धहरू बढ्दै जाँदा श्रमजीवी वर्ग र उत्पीडित राष्ट्रहरूले आफूलाई गम्भीर हमलाको चपेटामा परेको महशुस छन् । कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकता प्रतिक्रियावादी ज्वारको विरुद्ध संघर्ष हो, जसले आशा मात्र होइन प्रतिरोधको लागि ठोस मार्ग प्रदान गर्दछ। क्रान्तिकारी शक्तिहरू अनुशासित, वैचारिक रूपमा बलियो र जनसमुदायसँग जोडिएका छन् भने क्रान्ति आवश्यक मात्र होइन सम्भव पनि छ भन्ने कुराको पुनःपुष्टि हो।
विश्वव्यापी पुँजीवादका अन्तरविरोधहरू उच्च विन्दुमा पुगेका छन् । नवउदारवादी नीतिहरूले बढाएको आर्थिक संकटले असमानतालाई गहिरो बनाएको छ र साम्राज्यवादी र उत्पीडितहरूबीचको खाडल फराकिलो बनाएको छ। यति नै बेला , साम्राज्यवादी युद्धहरू, चाहे प्रत्यक्ष हस्तक्षेप वा प्रोक्सी द्वन्द्व मार्फत, राष्ट्रहरूलाई विनाश, लाखौं विस्थापित गर्न , र विशाल मानव र भौतिक सम्पत्ति नष्ट गर्न तल्लीन छन् । यस स्थितिमा, फासीवादको पुनरुत्थानको सम्भावना हुन्छ । फासीवाद शासक वर्गको अन्तिम उपाय हो जब पुँजीवादी व्यवस्थाले पूर्ण हिंसा र दमनको सहारा नगरी आफूलाई टिकाउन सक्दैन। प्रगतिशील र क्रान्तिकारी शक्तिहरू विरुद्ध राज्य दमनसँगै अति दक्षिणपन्थी आन्दोलनहरूको उदय जनमानसमा बढ्दो अशान्तिको प्रतिक्रिया हो। विभाजन रोपेर, अराजकतालाई बढावा दिएर, संगठित असन्तुष्टिलाई कुचलेर यथास्थिति कायम राख्ने दुस्प्रयास हो ।
क्रान्तिकारी पार्टीहरूको एकीकरणले यो बाटोलाई प्रत्यक्ष चुनौती दिएको छ। यो क्रान्तिकारी सिद्धान्त र व्यवहारको संश्लेषणका साथै फासीवाद र साम्राज्यवादको दोहोरो खतराका विरुद्ध मजदुर वर्ग र उत्पीडित जनतालाई संगठित गर्ने प्रतिबद्धताको प्रतिक हो। यो हाम्रो समयको संकटलाई सम्बोधन गर्न माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको विश्वव्यापी सान्दर्भिकताको दाबी हो। एकीकरण महाधिवेशन ऐतिहासिक घटना भए पनि यसको सफलता अन्ततः एकतालाई कार्यमा रूपान्तरण गर्ने क्षमतामा निर्भर हुनेछ। विश्वव्यापी श्रमिक वर्गलाई अमूर्त नाराहरू होइन तर उनीहरूको भौतिक अवस्थालाई सम्बोधन गर्ने क्रान्तिकारी कार्यक्रम चाहिन्छ। यसको अर्थ वर्ग सङ्घर्षलाई तीव्र पार्ने, संयुक्त मोर्चा निर्माण गर्ने र साम्राज्यवादी आक्रमण र फासीवादी हिंसाविरुद्धको रणनीति विकास गर्ने हो।
अझ, क्रान्तिकारी पार्टीहरूको एकीकरणले अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धताको ज्योतिको रूपमा काम गर्नुपर्छ । साम्राज्यवादले प्रभुत्वको लडाइँ लड्दा आत्मनिर्णय र मुक्तिको लागि लडिरहेका सबै जनतासँग ऐक्यबद्धतामा उभिनु क्रान्तिकारी शक्तिहरूको दायित्व हो । प्यालेस्टिनी प्रतिरोधदेखि लिएर विश्वभरका आदिवासी जनजाति र मजदुरहरूको सङ्घर्षसम्म अन्तर्राष्ट्रिय सर्वहारा वर्गले साम्राज्यवादविरुद्धको सामूहिक लडाइमा आफ्नो भविष्य देख्नुपर्छ।
यो एकता महाधिवेशनको अवलोकन गर्नु केवल इतिहासको अवलोकन गर्नु मात्र होइन जिम्मेवारी वोध गर्नु पनि हो । संकटको घडीमा क्रान्तिको दियो अगाडि बढाउने जिम्मेवारी पनि हो । क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकता हुनु मात्र सफलता होइन , संसारभरिका उत्पीडितहरूको पनि सफलता हो । यो एकताले संघर्षमा गति दिने छ ,हाम्रो ऐक्यबद्धतालाई गहिरो बनाउने छ । मानवता र समाजवादका लागि लड्न हामी कम्युनिस्टहरूको एकता डगमगाउने छैन ।
२)कृपया, टर्की कम्युनिस्ट पार्टी र क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपाल बीचको भाइचारा सम्बन्धको बारेमा हामीलाई केही बताइदिनुहोस न ।
– कम्युनिष्ट पार्टीहरू बीचको भाइचारा सम्बन्ध सर्वहारा अन्तर्राष्ट्रियतावादको आधारशिला हो, जसले पुँजीवाद, साम्राज्यवाद र प्रतिक्रियावादी शक्तिहरू विरुद्ध संसारभरिका श्रमिक वर्गको साझा संघर्षलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यी सम्बन्धहरू वैचारिक प्रतिबद्धतामा मात्र नभई विश्वव्यापी शोषण प्रणालीको सामना गर्न एकता, सामूहिक शिक्षा र समन्वयात्मक कार्यको आवश्यकताको आपसी मान्यतामा निर्माण भएका छन् । आजको चर्को साम्राज्यवादी आक्रमण, पर्यावरणीय संकट र बढ्दो फासीवादको स्थितिमा कम्युनिष्ट÷माओवादी पार्टीहरूबीचको भाइचारा सम्बन्धको आवश्यकता पहिलेभन्दा धेरै बढेर गएकोछ । पूँजीवादको विश्वव्यापी चरित्रलाई सामना गर्न सोही किसिमको विश्वव्यापी प्रतिक्रिया चाहिन्छ, जहाँ कम्युनिष्ट पार्टीहरूले पुँजीवादी व्यवस्थाका अन्तरविरोधहरूलाई पर्दाफास गर्दै संघर्ष गर्न सकुन् । नवउदारवादी विश्वव्यापीकरणको उदयले उत्पीडनको अन्तरसम्बन्धलाई अझ गहिरो बनाएको छ। दक्षिणी ध्रुवमा शोषणकारी श्रम अभ्यासहरूदेखि साम्राज्यवादी केन्द्रमा मितव्ययिताका नीतिहरू सम्म, विश्वभरका श्रमिकहरूले साझा शत्रुकोरूपमा सामना गरिरहेका छन्। यस विश्वव्यापी रणभूमिमा, कुनै पनि क्रान्तिकारी आन्दोलनलाई पृथक नगरिने र कुनै पनि मजदुर वर्ग समुदायलाई दमनको सामना गर्न नछोड्ने सुनिश्चित गर्दै संघर्षहरू बीचको पुल निर्माण गर्न भाइचाराको सम्बन्ध आवश्यक छ ।
टर्की कम्युनिस्ट पार्टी र क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपाल बीचको भाइचारा सम्बन्ध सर्वहारा अन्तर्राष्ट्रियतावादको गहिरो समझदारी र माओवादी पार्टीहरूको एकसाथ मिलेर काम गर्ने ऐतिहासिक आवश्यकताबाट उत्पन्न भएको हो। कम्युनिष्ट पार्टीहरू बीचको भ्रातृ सम्बन्ध कुनै अमूर्त आदर्श होइन; तिनीहरू विश्वव्यापी श्रमिक वर्गको आवश्यकता हुन्। साम्राज्यवादको आधिपत्य भएको संसारमा क्रान्तिकारी शक्तिहरूको संयुक्त मोर्चाले व्यवस्थालाई चुनौती दिन र समाजवादको बाटो प्रशस्त गर्न सक्छ। यी सम्बन्धहरू सर्वहारा अन्तर्राष्ट्रियतावादको जीवित अभिव्यक्ति हुन्, जसलेसबैको मुक्तिसँग जोडिएको विश्वासलाई मूर्त रूप दिन्छ ।
लेनिनले बताएका छन् , “हामी आफ्नो देशभित्र मात्रै एकजुट हुने होइन , अन्य देशका कमरेडहरूसँग अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा एकजुट हुनुपर्छ। यो मजदुर वर्गको विजयको लागि अनिवार्य शर्त हो।“ हाम्रो सामु काम ठूलो छ, तर भाइचारा पार्टीहरू बीचको ऐक्यबद्धताले कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई , पूँजीवादको विरुद्धको लहरलाई बदलेर समानता, न्याय र शान्तिको भविष्य निर्माण गर्न सक्छ। यस सन्दर्भमा, हामी हाम्रो पार्टी र क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालसँग रहेको भाइचारा सम्बन्धलाई गहिरो सम्मान गर्छौं र यो भाइचारा सम्बन्धलाई जारी राख्न सकारात्मक छौं ।
३) यदि तपाईलाई अप्ठ्यारो लाग्दैन भने कृपया टर्की कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी लेनिनवादी बारे केही जानकारी दिनुहोस् न । टर्कीमा कतिवटा कम्युनिष्ट पार्टी छन् ? किन टर्की कम्युनिस्ट पार्टी अरु भन्दा फरक छ?
– टर्की कम्युनिस्ट पार्टी २४ अप्रिल १९७२ मा इब्राहिम कायपाक्कायाद्वारा स्थापना गरिएको थियो । माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादलाई यसले मार्गदर्शक सिद्धान्तको रूपमा स्वीकार गर्दछ । यो टर्कीका विभिन्न जातिका सर्वहारा वर्गको राजनीतिक अग्रदस्ता हो। टर्की कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी लेनिनवादी टर्की कम्युनिष्ट पार्टीको निरन्तरता हो । यो पार्टी सेप्टेम्बर १९२० मा बाकुमा भएको पहिलो महाधिवेशनबाट स्थापना भएको थियो । बाल्कन, इस्तानबुल र अनातोलियामा भएका कम्युनिष्ट आन्दोलनबाट आएका प्रतिनिधिहरूको सहभागितामा त्यो महाधिवेशन भएको थियो। सन् १९१७ को अक्टोबर क्रान्तिपछि कैदमा परेका रुसी सिपाहीहरू र बन्दीहरू पनि प्रतिनिधिका रुपमा थिए। मुस्तफा सुफीको मृत्युपछि टर्कीको संशोधनवादी कम्युनिष्ट पार्टीसँग टर्की कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी लेनिनवादी को कुनै सम्बन्ध छैन। टर्की कम्युनिस्ट पार्टी मार्क्सवादी लेनिनवादीको उदयको सबैभन्दा आधारभूत कारकहरू मध्ये एक भनेको १९६० पछि टर्कीमा भएको मजदुर वर्ग र जनआन्दोलन तथा अर्को चीनमा भएको महान् सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्तिको प्रभाव हो । मुस्तफा सुफी र उनका साथीहरूलाई ब्लाक सीमा हत्या गरे पछि कम्युनिष्ट आन्दोलन ५० वर्षदेखि संशोधनवादी मौनतामा छ । महान सर्वहारा साँस्कृतिक क्रान्तिले मौनता तोड्न र टर्कीमा कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई पुनर्स्थापित गर्न निर्णायक प्रभाव छोडेको छ ।
स्टालिनको मृत्यु पछि, टर्कीको क्रान्तिकारी आन्दोलन दुई वैचारिक धारमा विभाजित भयो, जो एएलपी (होक्सा) लाई पछ्याउँदै थिए र होक्सा चिनियाँ वैचारिक धारसँग नजिक थिए। १२ सेप्टेम्बर १९८० मा सैन्य प्रतिक्रान्ति पछि टर्कीमा क्रान्तिकारी आन्दोलनलाई ठूलो क्षति भयो र कम्युनिस्ट आन्दोलन नराम्ररी तितरबितर भयो। सैन्य शासनको यो अवस्थाले पार्टी लाइनमा विचलन ल्यायो, साथै क्रान्तिकारी÷कम्युनिस्ट पार्टीहरूको भौतिक शक्ति कमजोर भयो। यस अवधिमा र पछि, पार्टी भौतिक शक्तिमा कमजोर भए पनि आफ्नो सङ्घर्ष र जनयुद्धमा अडिग रह्यो । २०१५ मा हाम्रो पार्टी नेतृत्वको विरुद्ध टर्कीसँग मिलेर धेरै युरोपेली देशहरूले संयुक्त अपरेशन गरेपछि पार्टीले ८ वटा सम्मेलन गरिसकेको छ, पहिलो महाधिवेशन २०१९ मा भएको थियो । यस अवधिमा २०१७ मा हाम्रो पार्टी फुट्यो । यही विभाजनका कारण हाम्रो पार्टीले पार्टी संरचना पुनर्गठन र एकता निर्माणमा ध्यान दिनुप¥यो । पहिलो पार्टीको महाधिवेशन मुख्यतः यही महत्वपूर्ण कार्यमा केन्द्रित थियो ।
हाम्रो पार्टीको दोस्रो महाधिवेशन भर्खरै २०२४ को ग्रीष्ममा सम्पन्न भएको थियो । जहाँ टर्कीको सामाजिक–आर्थिक संरचनाको बारेमा छलफल गरिएको थियो। दोस्रो महाधिवेशनसम्म हाम्रो पार्टीले देशलाई अर्धऔपनिवेशिक, अर्धसामन्ती सामाजिक संरचनाको विश्लेषण गरेको छ । हाम्रो दोस्रो महाधिवेशनले टर्कीको आर्थिक र सामाजिक संरचनाको पनि विश्लेषण ग¥यो, जुन हाम्रो पार्टीको आधा शताब्दीभन्दा लामो सङ्घर्षको इतिहासमा चर्चाको महत्वपूर्ण विषय हो र यो महाधिवेशन निश्चित निष्कर्षमा पुग्यो।हाम्रो पार्टीको दोस्रो महाधिवेशनले टर्कीको सामाजिक संरचनालाई दलाल पुँजीवादी र सामन्ती अवशेषको आर्थिक र सामाजिक संरचना रहेको र तदनुसार टर्कीमा क्रान्तिको चरित्र र मार्ग परिवर्तन भएको छ भन्ने निश्कर्ष निकालेको छ ।
जनवादी क्रान्तिको विशिष्ट विशेषताका आधारमा हाम्रो पार्टीले हाम्रो पार्टीको कार्यक्रम र विधानलाई अद्यावधिक गरेको छ । आजका अन्तरविरोधहरूमध्ये प्रमुख अन्तरविरोध भनेको साम्राज्यवाद, दलाल पुँजीवाद, सामन्ती अवशेष र जनसमुदायबीचको अन्तरविरोध हो। जनवादी क्रान्तिको प्रक्रियामा मुख्य अन्तरविरोध भनेको दलाल पुँजीवाद, सामन्ती अवशेष र व्यापक जनसमुदायबीचको अन्तरविरोध हो । “हाम्रो क्रान्तिको आफ्नै विशिष्टता हुनेछ भन्ने बुझाइ छ। टर्कीमा जनयुद्ध, छापामार युद्ध विगतका जस्तै हुनेछैन। टर्कीको आफ्नै विशेषताहरू छन्। । वर्तमान अवस्थाको सही विश्लेषण गरियो। जनवादी क्रान्तिको सङ्घर्षमा सहरभित्रको काम र मजदुर वर्ग प्राथमिक हो भन्ने हाम्रो महाधिवेशनले ठेगान ग¥यो; ग्रामीण इलाकामा र गरिब किसानहरूमाझ काम गौण भएको छ; क्रान्तिकारी सङ्घर्ष सुरुदेखि अन्त्यसम्म सशस्त्र सङ्घर्षको आधारमा उठ्नेछ ।
तपाईको प्रश्नको दोस्रो भागको सन्दर्भमा, टर्कीमा धेरै क्रान्तिकारी संगठन र पार्टीहरू छन्। तर, यिनीहरू कम्युनिष्ट आन्दोलन वा पार्टी होइनन् भन्ने हाम्रो अडान हो । कम्युनिस्ट मानिने इब्राहिम कायपाक्कायाको विरासतबाट ३ वटा पार्टी छन् । आफूलाई माक्र्सवादी–लेनिनवादी–माओवादी भनेर सम्बोधन गर्ने दलहरूको भीड छ, तर विचारधारा, संगठन र व्यावहारिक कार्यान्वयन विचारधारासँग मेल खाँदैन। हाम्रो पार्टीले टर्कीको सामाजिक–आर्थिक संरचना, जातीय प्रश्न, महिलाको प्रश्न र क्रान्तिको बाटोलाई कसरी विश्लेषण गर्छ भन्ने कुरामा उनीहरू सँग फरक छ ।
४) विश्व कम्युनिष्ट क्रान्तिका चुनौतीहरु के के देख्नुहुन्छ ? विश्व कम्युनिष्ट आन्दोलन रक्षात्मक हुनुको मुख्य कारण के मान्नुहुन्छ ?
– यदि आज विश्वभरको कम्युनिष्ट आन्दोलनको अवस्थाको वर्णन गर्ने हो भने कम्युनिस्ट आन्दोलनको अधोगति , असंगठित र रक्षात्मक अवस्थाको बारेमा बोल्नु पर्ने हुन्छ । विशेष गरी मजदुर वर्ग र उत्पीडित जनता विरुद्ध साम्राज्यवादी पुँजीवादी व्यवस्थाले निरन्तर शोषण र दमन जारी राखेका छन् । साम्राज्यवादीहरूका बीचमा आपसी अन्तरविरोधले विश्वलाई युद्धतिर धकेलिरहेकोछ । औपनिवेशिक र अर्धऔपनिवेशिक देशहरूमा क्रान्तिकारी आन्दोलनले आमूल परिवर्तको गति लिन सकेको छैन । खासगरी विगत १५–२० वर्षलाई हे¥यौं भने पुँजीवादले सिर्जना गरेका समस्याहरूका कारण विश्वभरि स्वतस्फूर्त आन्दोलन, विद्रोह आदि भएका छन् । कम्युनिस्ट आन्दोलन किन पछाडि परेको छ भन्ने कुराको सही मूल्याङ्कन हुनु पर्दछ ।
हामीले साम्राज्यवादका आक्रमणहरूबाट अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिष्ट आन्दोलनको रक्षा कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने बारेमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनबारे संयुक्त छलफल गर्न आवश्यक छ ।
यो अवस्था आउनुको मुख्य कारण कम्युनिष्ट आन्दोलनको केही वैचारिक अपर्याप्तता र वैचारिक विचलन नै हो भन्ने हाम्रो विचार छ । हामीले हाम्रो पहिलो महाधिवेशनमा भनेका थियांै, “अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलन रक्षात्मक अवस्थामा छ, साम्राज्यवादी–पूँजीवादी व्यवस्थाको आक्रमणको जवाफ दिन सकेका छैनौं, सही आधारमा श्रमजीवी वर्ग र श्रमिक जनतालाई जोड्न सकेका छैनौं । ‘समाधान’को नाममा फरक बाटाहरू अपनाइएका छन् । “नयाँ” चीजहरू एजेन्डामा आउँछनः पुरानो संशोधनवादी एजेण्डा वास्तवमा नयाँ हुन सक्दैन । अर्को अतिवादी पक्ष के छ भने हाम्रो पार्टीको अन्तिम प्रक्रियामा देख्न सकिन्छ, समस्याहरूको समाधान दिन नसकेको अनुभव छ, वर्गसंघर्षका वर्तमान समस्याहरूको जवाफ दिन नसक्नुले जडसूत्रवादलाई जन्म दिन्छ, त्यसबाट वस्तुगत यथार्थताको लागि आफ्नो आत्मगत यथार्थतालाई नै प्रतिस्थापन गर्ने नीति तयार हुन्छ । यसको फलस्वरूप, कम्युनिष्ट पार्टीहरूलाई भित्रबाट प्रहार गर्ने र विसर्जनवाद तर्फ लैजाने खतरा हुन्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनको दृष्टिकोणबाट दुवै लाइन (जडसूत्रवाद र विसर्जनवाद) को निन्दा हुनुपर्छ । यदि मालेमा विज्ञानको मार्गनिर्देशक हो भने, तत्कालीन समस्याहरूको समाधान र वर्गसंघर्षका समस्याहरूको जवाफ न मालेमा विज्ञानका आधारभूत अवधारणाहरूलाई परिमार्जन गरेर प्राप्त गर्न सकिन्छ र न त यी आधारभूत अवधारणाहरूलाई जडसूत्रीय तरिकाले रक्षा गरेर प्राप्त गर्न सकिन्छ ।”
यो कुरालाई अरू व्याख्या गर्नु पर्दा के भन्न सकिन्छ भने वैचारिक परिपक्वता वा दृढता भनेको माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको आधारभूत नीतिलाई अडान राखेर दोहोराइरहनु होइन वा कम्युनिष्ट गुरुहरूको लेख उद्धृत गर्नु मात्र पनि होइन । वैज्ञानिक विधिविना न त हामीले परिवर्तन गर्न चाहेको संसारको सही विश्लेषण गर्न सक्छौँ, न त यी सही विश्लेषणका आधारमा हाम्रो वैचारिक कार्यदिशा अनुसार परिवर्तनको (क्रान्तिको) व्यवहारमा संलग्न हुन सक्छौँ । यदि हामीले त्यसो ग¥यौं भने हामी असफल हुने छौं । सबैभन्दा पहिले, अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिष्ट आन्दोलनले आफ्नो देश र सारा विश्वलाई वैज्ञानिक पद्धतिले हेर्नु पर्छ ( अर्थात, आफ्नो विचार, इच्छा आदि सबै बाहिर छोडेर प्रयोगशालामा प्रवेश गर्ने वैज्ञानिक जस्तै) । जसरी कम्युनिस्ट गुरुहरूले गरेका थिए, त्यसरी नै द्वन्द्वात्मक ऐतिहासिक भौतिकवादी पद्धतिबाट ठोस विश्लेषण गरेर ज्ञान प्राप्त गर्नु पर्दछ । पक्कै पनि यसको अर्थ “अमेरिकालाई पुनः खोज्नु” भन्ने होइन । न त हामीले थाहा पाएका सबै कुरालाई बेवास्ता गरेर, ऐतिहासिक प्रक्रियाहरूलाई बेवास्ता गरेर र प्राप्त अनुभवहरूलाई बिर्सेर गर्न सकिने कुरा हो । यदि त्यसो गरिन्छ भने वैज्ञानिक विधिभन्दा बाहिर जानु हो । यही ठोस ज्ञानको आधारमा साम्यवादसम्म पुग्नको लागि आवश्यक क्रान्तिको प्रकृति, मार्ग, साधन आदिका बारे प्रस्थापनालाई अगाडि बढाउन आवश्यक छ । हामी के भन्न सक्छौं भने विश्व कम्युनिष्ट आन्दोलनले दुईवटा कुराहरूबाट अवरोध, स्थिरता वा लक्ष्यबाट विचलनको अनुभव गरेको छ । या त वर्तमान यथार्थलाई वैज्ञानिक विधिबाट ठोस रूपमा विश्लेषण गरिँदैन, क्रान्तिको बाटोमा कट्टरता अपनाइन्छ वा संशोधनवादलाई अपनाइन्छ । निस्सन्देह, कसैले कट्टरताबाट संशोधनवादसम्मका दर्जनौं विचलनहरूको बारेमा कुरा गर्न सक्छ, “गलत मार्ग” जसले क्रान्तिलाई असम्भव बनाउँछ ।
निस्सन्देह साम्राज्यवादी पुँजीवादी व्यवस्थाले हरेक तहमा तीव्र आक्रमण गरिरहेको छ । यद्यपि, यसले आफ्नो सबैभन्दा मुख्य आक्रमण विचारधारात्मक क्षेत्रमा गरेकोछ । किनभने क्रान्तिको सफलताको लागि मुख्य चीज विचारधारा हो । खुलस्तरूपमा भन्नू पर्दछ कि यस सन्दर्भमा उनीहरूले सफलता पनि हासिल गरेका छन् । कम्युनिस्ट पार्टीहरूले वैचारिक विचलनका विरुद्धमा आफै भित्र संघर्ष गरिरहेका छन् र शासक वर्गको भौतिक आक्रमणका विरुद्धमा पनि लडिरहेका छन् । वताइरहनु पर्ने आवश्यकता छैन कि यस्तो अवस्थामा सफलता प्राप्त गर्न कति कठिन छ । त्यसका निम्ति कम्युनिस्ट आन्दोलनले वैचारिक तथा सैद्धान्तिक विषयमा साझा मन्चहरूमा बहस चलाउन आबश्यक छ । “हिजो देखि आज सम्म अन्तर्राष्ट्रवाद र अन्तर्राष्ट्रिय गतिविधिको संक्षिप्त सिंहावलोकन” शीर्षकमा हामीले दस्तावेज तयार पारेका छौँ । त्यसलाई हामीले २००१ मा प्रकाशित गरेका थियौँ । त्यो दस्तावेज हामीले तपाईहरूलाई पनि पठाएका थियौँ । त्यो दस्तावेजमा लेखिएकोछ, “आज कम्युनिस्ट आन्दोलन सांगठनिक रूपले असंगठित अबस्थाम छ र वैचारिकरूपले घेराबन्दीमा परेकोछ । यो घेराबन्दी तोड्नका लागि न्युनतम वैचारिक – राजनीतिक एकतामा आधारित संगठनिक एकता चाहिन्छ । यो एकताले आन्तरिक वैचारिक संघर्षलाई पन्छाउनु हुँदैन । अन्तर्संघर्ष हुनु पर्दछ । हामीले हाम्रा सिद्धान्त मात्र नभएर कार्यनीतिहरूलाई पनि लुकाउनु हुँदैन । यहाँ समस्या के छ भने एकताका साधनहरूलाई प्रयोग गर्ने क्षमताको अभाव छ र कमरेडली आलोचना गर्ने क्षमता पनि छैन । यो चाहाना राखेरै भएको त होइन बरू यो अन्तर्राष्ट्रवादी कार्य हो । यसलाई पूरा गर्न अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनको एकताको आवश्यकता छ । त्यसकारण हामीले एकार्कालाई सम्मान गर्ने, एक अर्काको कुरा सुन्ने गरी छलफलका लागि मन्च बनाउनु पर्दछ । जहाँ हामीले हाम्रा भिन्नता माथि छलफल गर्न सक्छौं र एकताका लागि साझा आधार पत्ता लगान सक्छौं ।”
५) तपाईले नेपालको क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कसरी लिनु भएको छ ? क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालको यो एकता महाधिवेशनबाट तपाईको के अपेक्षा छ ?
–नेपालको क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट आन्दोलनले माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको विश्वव्यापी इतिहासमा विशिष्ट र महत्वपूर्ण स्थान राख्दछ । नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन, त्यसमा पनि १९९६ मा सुरु भएको जनयुद्ध सर्वहारावर्गको क्षमताको प्रेरणादायी प्रदर्शन थियो, जसले जनतालाई संगठित र परिचालित गर्दै जनतामाथि दमन गर्ने सामन्त र दलाल पुँजीवादी व्यवस्थालाई चुनौती दियो । राजतन्त्रको विघटन, गणतन्त्रको स्थापना ऐतिहासिक विजय थियो । यी सफलताहरु नेपाली जनताका लागि मात्र नभएर विश्वव्यापी क्रान्तिकारी आन्दोलनका लागि पनि उपलब्धि थिए । तथापि, अरु धेरै आन्दोलनहरुले जस्तै नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले पनि जटिल चुनौतीहरुको सामना गरेको छ । आन्तरिक विभाजन, रणनीतिक विचलन र अवसरवाद तथा संशोधनवादको प्रभाव लगायतका चुनौतीहरुलाई नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनले सामना गर्नु परेको छ । यी अप्ठ्याराहरुले क्रान्तिलाई अगाडि बढाउन वैचारिक स्पष्टता सांगठिक अनुशासनको गम्भीर महत्व तथा माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको सिद्धान्तप्रति प्रतिबद्धताको आवश्यकतालाई इंगित गरेका छन् ।
नेपालको क्रान्तिकारी आन्दोलनले विश्वव्यापी कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई धेरै गम्भीर शिक्षा प्रदान गरेको छ । विशेषतः अर्धसामन्ती समाजमा किसान वर्गलाई क्रियाशील बनाउन र परिचालन गर्न सकेकोमा कम्युनिस्ट पार्टीको क्षमता ग्रामीण जनआन्दोलनको क्रान्तिकारी तागतलाई पुनर्पुष्टि गर्न सफल भएको छ । दीर्घकालीन जनयुद्धको रणनीति भनेको गाउँले क्षेत्रलाई एकीकृत गरी शहरलाई घेराबन्दी गर्नु हो । नेपालको सन्दर्भमा त्यो रणनीतिको सन्दर्भिकता पुष्टि भएको थियो । विगतका क्रान्तिकारी कार्यहरुबाट पछि हट्नुले सुधारवादको खतरा र क्रान्तिकारी सिद्धान्तको परित्याग गरेको कुरा स्पष्ट हुन्छ । संसदीय राजनीतिलाई एक हदसम्म कार्यनीतिकरुपमा विचार गर्न सकिन्छ । तर संसदीय राजनीतिमा संक्रमण क्रान्तिकारी उद्देश्यहरुलाई बुुर्जुवा लोकतन्त्रमा विलय गराउने हदसम्म नै प्रयास भयो । यी कुराहरु विश्वभरका क्रान्तिकारीहरुका लागि कार्यनीतिक लचकता र सैद्धान्तिक दृढता बीचको सन्तुलनलाई बुझ्नका लागि अमूल्य शिक्षा हुन् । क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालको एकता महाधिवेशन नेपालमा क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई पुनस्र्थापना गर्ने एउटा ऐतिहासिक अवसर हो । एकता भनेको गुटहरु एक ठाउँमा जम्मा हुने नभएर माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादमा आधारित सैद्धान्तिक वैचारिक सुदृढीकरण सहितको एकता हुनुपर्दछ । पार्टी एकता गरेर मात्र हुँदैन, विगतका सफलता र कमजोरी दुवैलाई सम्बोधन गर्न सक्ने क्रान्तिकारी कार्यदिशामा एकता कायम हुनुपर्दछ । आजको विश्व परिस्थितिमा, साम्राज्यवादले शोषणलाई तीव्रता दिइरहेको छ र सबै महाद्वीपहरुमा फासीवादी शक्तिहरुको उदय भइरहेको छ , नेपालमा क्रान्तिकारी शक्तिहरुको एकता स्थानीय वा राष्ट्रिय मामला मात्र नभएर अन्तर्राष्ट्रिय महत्वको घटना हो । नेपालको पुनर्जीवन प्राप्त क्रान्तिकारी आन्दोलनले विश्वभरका उत्पीडितहरुका लागि प्रकाश पुञ्जको काम गर्न सक्दछ । अप्ठ्यारो परिस्थिति सामना गर्दै क्रान्तिको ज्वाला पुनः दन्काउन सकिन्छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न सकिन्छ ।
त्यसकारण क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालको एकता महाधिवेशनले अथाह सम्भावना बोकेको छ । नेपाललाई विश्व क्रान्तिकारी आन्दोलनको एक पटक फेरि अग्र मोर्चामा ल्याउन, जताततैका कम्युनिस्टहरुलाई उत्प्रेरित गर्न र वास्तविक मुक्तिको बाटो भनेकै माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको बाटो हो भन्ने प्रमाणित गर्न यो एउटा अवसर हो । हामीले ठूलो आसा र ऐक्यबद्धता सहित यस महाधिवेशनलाई हेरेका छौं । नेपाली क्रान्तिकारी आन्दोलनलाई पुनस्र्थापित गर्ने छ र समाजवाद तथा मानवताको अन्तिम मुक्तिका निम्ति संघर्ष गरेका सबैलाई मूल्यवान शिक्षा दिनेछ ।
६) आजको भूमण्डलीकृत साम्राज्यवादी युगमा, के तपाईले एउटा मात्र देशमा क्रान्ति सम्भव देख्नु हुन्छ ?
–सबैलाई थाहा भएको कुरा हो कि एउटा मात्र देशमा क्रान्तिको सम्भावना बारे विवादको धेरै लामो इतिहास छ । अक्टोबर क्रान्ति भन्दा पहिले पनि, लेनिन र ट्राटस्कीको बीचमा यो प्रश्न बहसको विषय बनेको थियो तर अक्टोबर क्रान्ति सम्पन्न हुनु, पुँजीवादी मन्दी गहिरिंदै जानु र यूरोपियन क्रान्तिको अपेक्षाले त्यस बहसलाई पृष्ठभूमिमा धकेलिदियो । तथापि, लेनिनको मृत्यु हुनु, क्रान्तिकारी प्रवाह खस्किँदै जानु र यूरोपियन क्रान्तिको आशा निरासामा परिणत हुँदै जानुले तुरुन्तै यो बहस राजनीतिक विषयका रुपमा अगाडि आयो । र, १९२० को दशकको मध्यतिर पुनः यो विषय बहसमा आयो । एउटा देशमा मात्र पनि क्रान्ति सम्पन्न गर्न सकिन्छ र समाजवाद निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने लेनिनको प्रस्थापनालाई स्टालिनले प्रतिरक्षा गर्नुभयो । त्यसबेला देखि धेरै पार्टी र संगठनहरुले धेरै पटक उक्त विषय माथि बहस गर्दै आएका छन् । हामीलाई थाहा भएसम्म, नेकपा (माओवादी) ले आफ्नो दोस्रो राष्ट्रिय सम्मेलनबाट एउटा मात्र देशमा क्रान्ति सम्पन्न गर्न कठिन छ र त्यसलाई टिकाइरहन असम्भव छ भन्ने व्याख्या गरेको थियो । हामीले, टर्की कम्युनिष्ट पार्टी माक्र्सवादी–लेनिनवादी (टि.के.पि. एम.एल) ले त्यसबेला हाम्रो मूल्यांकन र विश्लेषणमा त्यस निर्णयलाई आलोचना गरेका थियौं ।
त्यस प्रस्तावना माथि हाम्रो दृष्टिकोण अहिले पनि विगतको जस्तै छ । संक्षिप्तमा राख्दाखेरी यो कुरा सत्य हो कि राजनीतिक र आर्थिक असमानता पुँजीवादको आधारभूत नियम हो , र यो असमानता साम्राज्यवादी चरणमा पनि झन बढी उजागर हुन्छ । साम्राज्यवादी चरण भन्दा पहिले, अर्थात्, जतिबेला स्वतन्त्र प्रतिस्पर्धाबाट पुँजीवाद उदाउँदै थियो, त्यतिन्जेलसम्म विश्वको विभाजन पूरा भइसकेको थिएन, कमरेड लेनिनले त्यस अवधिलाई यसरी व्याख्या गर्नुभएको थियो, “अपेक्षाकृत आनन्द, सभ्य, शान्तिपूर्ण पुँजीवाद, जो निरन्तर विकास हुँदै र नयाँ–नयाँ देशहरुमा फैलिंदै गइरहेको ।” एकाधिकार पुँजीवाद अन्तर्गत, त्यो परिस्थितिमा पूरै परिवर्तन भएको छ । उनीहरुबीच विश्वलाई विभाजित गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय पुँजीवादी एकाधिकारको जन्म भयो र विश्वबजारको बाँडफाँड भयो । परिणामस्वरुप, साम्राज्यवादीहरु बीचको अन्तर्विरोध झन झन चकिंदै गयो र एकले अर्काको बजार कब्जा अनिवार्य बन्दै गयो । यसले लैजाने भनेको साम्राज्यवादी अस्तित्व रहुन्जेल सम्म विभाजनको युद्धसम्म हो ।
विभाजनका यी युद्धहरुले विश्वभर साम्राज्यवाद प्रभुत्वमा क्षिद्रहरु निर्माण गरिदिन्छ र एक वा धेरै देशमा सर्वहारावर्ग र उत्पीडित जनताका लागि क्रान्तिको सम्भावना प्रदान गरिदिन्छ । त्यस्तो सम्भावना केवल युद्धका बेलामा मात्र हैन, अपेक्षाकृत शान्तिपूर्ण स्थितिमा पनि प्राप्त हुन सक्दछ । विद्यमान व्यवस्थाका संरचनागत संकट आएका देशहरु जहाँ अति संकट आएको हुन्छ र त्यही अनुसार राज्य पनि कमजोर भएको हुन्छ, त्यस्ता देशहरुमा क्रान्ति सम्पन्न हुने सम्भावना रहन्छ । (अर्थात् जहाँ क्रान्तिको लागि वस्तुगत परिस्थिति तयार भएको हुन्छ ) जहाँ सर्वहारावर्गले नेतृत्व गरेको संगठित शक्तिहरु बलियो भएको हुन्छ । (अर्थात् जहाँ आत्मगत परिस्थिति क्रान्तिको लागि विकास भएको हुन्छ)
अन्तमा, एउटा देशमा क्रान्ति सम्भव छ भन्ने कुरा र विश्व क्रान्ति एक अर्काका विपरीत होइनन् । एउटा देशमा मात्र पनि क्रान्ति सम्भव छ भनी वकालत गर्दा विश्वक्रान्तिको कुरालाई पूरै अस्वीकार गरेको मानिंदैन । बरु यसको विपरीत अन्तर्राष्ट्रवादमा जोड दिएको हुन्छ ।
यस सिद्धान्तले परिकल्पना गरेको अभ्यासले सोभियत संघमा विजयी समाजवादी आधारलाई खुट्टा राख्ने प्रेरणाको केन्द्रको रुपमा काम गरेको थियो भन्ने कुरा नबिर्सौं ।
७ ) भविष्यमा टर्की कम्युनिस्ट पार्ट (माक्र्सवादी–लेनिनवादी) को क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालसित कस्तो प्रकारको सहकार्य हुन सक्ला ?
–यसप्रश्नको उत्तर चौथो प्रश्नको उत्तरमा दिई सकिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलन संगठनात्मक रुपमा तितरवितर भएको छ र वैचारिकरुपमा घेराबन्दीमा परेको छ । यो यथार्थता हाम्रो सामु छ र हामीले क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपाल सितको सम्बन्धलाई महत्वपूर्ण ठानेका छौं । आजको स्थितिमा, अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई छलफलको मञ्च निर्माण गर्न संयुक्त पहल गर्न सकेमा हाम्रो महत्वपूर्ण काम हुनेछ । त्यसका लागि समय लाग्नेछ र त्यसप्रकारको मञ्च फराकिलो संरचना र व्यापक सहभागिताका साथ निर्माण गर्न सकिनेछ । एकातर्फ छलफल मञ्च बनाउने कार्यमा पहलकदमी लिएर र अर्कोतर्फ वैचारिक र सैद्धान्तिक विषयमा छलफल गर्दै एकले अर्कोबाट सिक्दै हाम्रा देशका क्रान्तिमा योगदान पु¥याउन सकिन्छ भन्ने हामीलाई विश्वास छ । अहिलेसम्म हामीले धेरै पटक दुई पक्षीय कुराकानी गरेका छौं । कुराकानीका क्रममा हामीले हाम्रा देशका यथार्थताबारे छलफल भएका छन् र ती छलफलहरुबारे हाम्रा पार्टीमा जानकारी गराएका छौं । हामी एउटा प्रस्ताव राख्न चाहन्छौं कि अब निश्चित विषय छानेर त्यसमाथि छलफल गर्ने गरी एउटा बैठकको आयोजना गरौं । त्यसले हाम्रो भाइचारा सम्बन्धलाई अरु विकसित तुल्याउने छ ।
८) अन्त्यमा, नेपालका क्रान्तिकारी कम्युनिस्टहरुलाई के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ?
–कमरेडहरु, क्रान्तिको बाटो कठिनाई र चुनौतीहरुले भरिएको छ । तर माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवादको पथप्रदर्शक सिद्धान्तद्वारा क्रान्तिको बाटो उज्यालो छ । नेपालमा जनसंघर्षको समृद्ध इतिहास छ, जनयुद्धको विरासत छ । सर्वहारावर्ग, किसान र उत्पीडित जनसमूहमा क्रान्तिकारी जोश छ ।
क्रान्ति छोटो दुरीको दौड होइन, यो त दीर्घकालीन संघर्ष हो । निरन्तर लागिरहनुहोस्, दृढ रहनुहोस्, समाजवादको स्थापना, वर्गविहीन र राज्यविहीन समाजको अन्तिम लक्ष्यलाई नबिर्सनुहोला । भविष्य जनताको हो ।
माक्र्सवाद–लेनिनवाद–माओवाद–जिन्दावाद !
नेपालका सर्वहारा र किसान वर्ग जिन्दावाद !
सर्वहारा अन्तर्राष्ट्रवाद–जिन्दावाद !
(समाप्त)
