विचार

‘दर्शनको समग्र इतिहास दुई परस्पर विरोधी दार्शनिक विचारधारा : आदर्शवाद र भौतिकवादबीचको सङ्घर्ष र विकासको इतिहास हो । सम्पूर्ण दार्शनिक धारा र स्कुल यी दुई मौलिक स्कुलका अभिव्यक्तिहरू हुन् ।’—माओ, द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद, १९३८, क्रान्ति प्रकाशन सेकुन्दराबाद भारतद्वारा प्रकाशित माओ चुनिएका रचनाको अङ्ग्रेजी संस्करण, ग्रन्थ ६, पृ.२२० ।बोलचालको भाषामा स्कुल भन्दा हामी विद्यालय, शिक्षालय र शैक्षिक संस्थालाई बुझ्दछौँ । यो पदावली ग्रिक भाषाको कअजयभि बाट आएको हो । यसको अर्थ हुन्छ— फुर्सत । त्यही फुर्सतको उपयोगलाई त्यति बेला स्कुल भनिन्थ्यो । फुर्सत भनेको व्यापार, जागिरको खोजी, घरेलु काम, शिक्षा, खानपिन, सुताइजस्ता आवश्यक गतिविधिहरूबाट टाढा रहेर बिताएको समय हो । तर आज…

लेखक : धर्मेन्द्र बास्तोला ‘कञ्चन’ प्रचण्डको नेतृत्वमा बनेको सरकारले आकर्षक देखिने दुईवटा कामहरु अगाडि बढाएको छ । ती हुन, बन्द उद्योगहरु संचालन गर्ने र राष्ट्रिय सम्पत्ति हिनामिना गर्नेहरुलाई कार्बाही गर्ने । उसोत, नक्कली भुटानी सरणार्थी प्रकरण, ललिता निवास काण्ड, वायुसेवा निगममा हुने भ्रष्टाचार सम्बन्धि अनुसन्धानका र सुन तस्करीको जालो च्यात्ने अभियानहरु पनि चलाईएकै हुन् । देशमा भ्रष्टाचार, तस्करी, घुसखोरी, मिटरब्याजी, लघुबित्तीबन्द उद्योग सञ्चालन हुनु पर्छय लुटपाट, बैकहरुबाट जनताको उठिबास जस्ता समस्याले जेलिएको देशमा सरकारबाट संचालन गरिने यस्ता कार्यबाहीलाई सामान्यतया पार्टी चलाउन दाम कमाउने अभियानको रुपमा बुझिन्छ । सरकारमा हुनेले अभियान चलाउने र प्रतिपक्षमा हुनेले त्यहि अभियानले “देश बर्बाद भयो”, “जनताले…

अवधारणापत्र१. सन् १९१७ अक्टोबर २५ (नयाँ पात्रोअनुसार नोभेम्बर ७) मा रुसमा कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा समाजवादी क्रान्ति सम्पन्न भयो । यसलाई मानव जातिको इतिहासमा नयाँ युगको नयाँ अध्यायको थालनीका रूपमा लिनु पर्दछ । महान् अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिको ऐतिहासिक, सैद्धान्तिक र व्यावहारिक दृष्टिले युगान्तकारी महत्व रहेको छ ।अहिले अक्टोबर क्रान्ति सम्पन्न भएको एक सय वर्ष पूरा भएको छ । महान् अक्टोबर क्रान्तिको शतवार्षिकीका सन्दर्भमा आयोजित यस समारोहमा प्रस्तुत यो अवधारणापत्र मूलतः नेपाली साहित्यमा अक्टोबर क्रान्तिले पारेको प्रभावसित सम्बन्धित विषयमा केन्द्रित रहेको छ ।२. पश्चिमी देशहरूमा पुँजीवादी क्रान्तिको विकाससितै पुँजीपति वर्ग र सर्वहारा वर्गबीचको अन्तरविरोध तीव्र बन्दै गयो । यसै क्रममा सामन्तवादका विरुद्धको…

(पोलिटिक्स इज डर्टी गेम !)उदयबहादुर चलाउने ‘दीपक’‘ड्याडी आज मलाई स्विमिङ कस्ट्युम चाहियो–चाहियो । कस्ट्युम नभए म स्कुल जाँदिनँ । सर–म्यामहरूले गाली गर्नुहन्छ, साथीहरूले जिस्क्याउँछन् ।’‘ममीलाई भन न ।’मेरो जबाफलाई प्रतिकार गर्दै छोराले भन्यो, ‘ममीले तपाईंलाई भन भन्नुहुन्छ । तपाईं ममीलाई भन भन्नुहुन्छ । जसले ल्याइदिए पनि मलाई कस्ट्युम चाहियो । आजै चाहियो, अहिल्यै चाहियो ।’त्यही बीचमा नजिकैको कोठाबाट आवाज आयो– ‘मैले तपाईंलाई कतिपटक भनिसकेँ, यसपटकको शुक्रवार छोरालाई पौडी खेल्ने बेला लगाउने कपडा अनिवार्य चाहिन्छ भनेर ? कसलाई चाहिया हो, कसले किन्नुपर्ने हो ? आफैँ–आफैँले विचार गर । मलाई कसैले तनाव नद्याओ ।’मैले छोराको अनुहारतिर हेरेँ । जबाफको प्रतीक्षामा ऊ मलाई…

मुलुक यतिबेला अस्तव्यस्त छ र अकर्मण्यताको सिकार बनेको छ । संसद्वादी राजनीतिक शक्तिहरूको वैचारिकी र व्यवहार झन्झन् पतनको पराकाष्टातर्फ ओर्लंदैछ भने पुनरुत्थानवादी शक्तिहरू, धार्मिक झुण्डहरू र विशेषतः प्रतिक्रियावादी शक्तिहरू संसद्वादी शक्तिहरूको अकर्मण्यताको फाइदा उठाउँदै विभिन्न नाम र बहानामा एकत्रित र सङ्गठित हुँदै गएका छन् । यद्यपि क्रान्तिकारी मालेमावादी शक्तिहरूबीच पनि एकता र ध्रुवीकरणले गति लिइरहेको छ तर क्रान्तिकारी आन्दोलन सशक्त रूपले अघि बढ्न विलम्ब हुँदा संसद्वादको असफलतालाई लोकतन्त्रको असफलता बताएर धमिलो पानीमा माछा मार्ने प्रतिगामी, यथास्थितिवादी र स्वार्थसमूहहरूको चलखेल र छट्पटी बढिरहेको छ । उत्पीडित देश र जनताका लागि यो राम्रो सङ्केत होइन । यसलाई चिरेर अघि बढ्नका लागि मालेमावादी…

डा. केशव देवकोटा विश्व सर्बहारा बर्गका महान नेता लेनिनको निधन भएको हिजो जनवरी २१ ( माघ सातगते) १०० वर्ष पुगेको छ । उहाँको निधन सन् १९२४ जनवरी २१ मा ५३ वर्षको उमेरमा भएको थियो । विश्वभर हिजो लेनिन शताब्दी स्मृति दिवस मनाइएको छ र उहाँका योगदानहरुको स्मरण गरिएको छ । व्लादिमिर इल्यिच लेनिनको जन्म सन् १८७० को अप्रिल २२ मा रुसमा भएको थियो । माक्र्स, एङ्गेल्सले प्रतिपादन गर्नुभएको क्रान्तिकारी दर्शन र वैज्ञानिक समाजवादको विकास र प्रयोगमा उहाँको ठूलो योगदान रहेको छ । उहाँले नै विश्वमा पहिलो पटक माक्र्सवादलाई सही किसिमले प्रयोग गरेर शोषित पीडित जनताको राज्यसत्ताको स्थापना गर्नुभएको थियो ।…

कार्ल माक्र्स (१८१८– १८८३ ) वैज्ञानिक साम्यवादका सिध्दान्तकार हुनुहुन्छ । र ,भौतिकवादी दार्शनिक हुनुहुन्छ । द्वन्द्वात्मक भौतिकवादको सिध्दान्त कार्ल माक्र्सको सम्पूर्ण चिन्तनको केन्द्रविन्दु हो । माक्र्सले हेगेलको द्वन्द्ववाद र फायरवाखको भौतिकवादलाई आफ्नो सिध्दान्तको आधार बनाउनु भएको छ । माक्र्सका दार्शनिक विचारहरु द्वन्द्वात्मक भौतिकवादमा आधारित छन् । माक्र्सले आफ्ना सबैभन्दा दार्शनिक विचारहरुलाई द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दृष्टिकोणमा आधारित बनाउनु भएको छ र यही दृष्टिकोणबाट उहाँले संसार , यसको विकास तथा विकासको गतिलाई निर्धारण गर्ने तत्व र नियमहरु पनि पत्ता लगाउनु भएको छ । उहाँको यो दृष्टिकोणका केही विशेषताहरु पनि छन् । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विशेषता के हो भने संसार भौतिक मात्र होइन , द्वन्द्वात्मक…

पुँजीवादको साम्राज्यवादमा विकास र यसमा समाजवादी क्रान्तिको विकासको कार्यदिशा नै लेनिनको बैज्ञानिक समाजवादको विकासका लागि महान योगदान हो । अक्टोवर क्रान्तिको समय वोरीपरी समाजवादको निर्माणसित सम्वन्धीत त्यहा दुई प्रकारका तथाकथीत माक्र्सवादी विचारहरू थिए ।एउटा विचार मेन्सेविकहरूद्धारा र उनीहरूजस्ता अन्य प्रतिनिधित्व गरिएको थियो । यी मानिसहरू समाजवादी क्रान्तिलाई अगाडि बढाउनु पर्दछ भन्ने विचारका विरोधी थिए र पुँजीपतिहरूकै हातमा शक्ति रहेको देख्न चाहन्थे । उनीहरूको तर्क (अर्गुमेण्ट) थियो कि किनभने पुँजीवादले पूर्णरूपले विकास गरिसकेको थिएन् र उत्पादनका साधनहरू खासगरी कृषिमा केन्द्रीत थिए, त्यसैले सर्वहाराका लागि सत्ता कब्जा गर्ने कुरा असान्दर्भिक थियो । तिनीहरूले प्रस्ताव राखेकि सर्वहाराले केही समय पर्खनु पर्दछ जबसम्म पुँजीवादले…