विचार

-सन्तबहादुर नेपालीजेनजी “विद्रोह” को एक वर्ष पुगेकोछ । सरकारले भाद्र २३गते जेनजी शहिद दिवसको घोषणा गरेर सार्वजनिक विदा पनि गरेको छ । यो एक वर्षको अवधिमा जेनजी “विद्रोह” र त्यसले ल्याएको परिणाम र आगामी दिनहरु देश र जनताको निम्ति के कस्तो हुनेछ ? भन्ने बारेमा समीक्षा गर्नुपर्ने छ । त्यसले आगामी दिनमा जनतालाई सरकारप्रतिको दृष्टिकोण अपनाउन मद्दत पुग्नेछ । त्यसका लागि सबैभन्दा पहिले त जेनजी “विद्रोह” नै के थियो ? कसले संचालन गरेको थियो ?उनीहरुको “विद्रोह” को उद्देश्य के थियो ? त्यो बुझ्न जरुरी हुन्छ । जेनजी “विद्रोह” बारे एक पटक समीक्षा गरेर पुग्दैन। यसको सत्य तथ्यबारे गहिराईसम्म पुग्न लामो…

लेखक : जगदिश चन्द्र ऐतिहासिक जनयुद्ध र जनआन्दोलन पश्चात् पुँजीवादी/संसदीय गणतन्त्र स्थापित भएको हो । कथित लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनाका पृष्ठभूमिमा पहिलो संविधान सभा असफल गराउने तत्वहरू (देशीविदेशी कुलीन, संभ्रान्त, दलाल पुँजीवादी, साम्राज्यवादी तथा विस्तारवादी शक्तिहरू)को सक्रियता सफल रह्यो र दोस्रोपटक तिनै शक्तिको स्वार्थमा खलल नपुग्ने गरी संविधान निर्माण गरियो । तत्कालीन मुख्य शक्तिको रूपमा स्थापित नेकपा (माओवादी)को मूल नेतृत्व/प्रचण्ड र बाबुरामको सैद्धान्तिक, दार्शनिक, वैचारिक र राजनीतिकत: बुर्जुवापरस्त भयो । उनीहरूले जनताका महान् लक्ष्यप्रति गद्दारी गरेर सो संविधानसँगै उत्पीडित, शोषित, दलित तथा राष्ट्रियताबाट उपेक्षित जाति जनजातिका सयौं वर्षका समस्यामाथि आँखा चिम्लेर दक्षिणपन्थीसँग अँगालो मार्न पुगेको देखिन्छ । संसदीय लोकतान्त्रिक पद्धतिको स्थापनापश्चात्…

लेखक: फडिन्द्र कार्की आज नेपालले भोगिरहेको बाढी, पहिरो, डुबान र अन्य प्राकृतिक विपत्तिलाई केवल प्रकृतिको क्रूरता भनेर बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। निश्चय नै विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तनले यसको तीव्रता बढाएको छ, तर प्रश्न के हो भने एउटै वर्षा किन कतै सामान्य प्राकृतिक घटना हुन्छ र कतै मानवीय त्रासदीमा रूपान्तरण हुन्छ? यसको उत्तर प्रकृतिमा मात्र होइन, राज्य, राजनीति र विकासको चरित्रभित्र पनि खोज्नुपर्छ। विश्वका ठूला औद्योगिक शक्तिहरूले दुई शताब्दीदेखि नाफाकेन्द्रित उत्पादन प्रणालीमार्फत वातावरणमाथि निर्मम दोहन गरे। कार्बन उत्सर्जनको मुख्य जिम्मेवार उनीहरू हुन्, तर त्यसको मूल्य नेपालजस्ता कमजोर अर्थतन्त्र भएका मुलुकले चुकाइरहेका छन्। यो आफैंमा जलवायु अन्यायको उदाहरण हो। तर नेपालको सन्दर्भमा बाह्य कारण…

लेखक : फडिन्द्र कार्की नेपाली राजनीतिमा आज देखिएको अन्योल, अस्थिरता, अविश्वास र निराशाको मूल जरा केवल सत्ता संघर्षमा मात्र होइन, बरु राजनीति कुन आधारमा सञ्चालन भइरहेको छ भन्ने गहिरो प्रश्नसँग जोडिएको छ। राजनीति विचार–सिद्धान्तबाट निर्देशित छ कि व्यवहारवाद र अवसरवादबाट? यही प्रश्नको उत्तरभित्र वर्तमान संकटको वास्तविक कारण र समाधान दुवै लुकेका छन्। विचार–सिद्धान्तमा आधारित राजनीति दीर्घकालीन सामाजिक परिवर्तनको लक्ष्यमा केन्द्रित हुन्छ। यसले व्यक्तिगत स्वार्थ वा क्षणिक लाभभन्दा माथि उठेर समाजको ऐतिहासिक आवश्यकता र वस्तुगत अवस्थाको आधारमा आफ्नो दिशा निर्धारण गर्छ। यस्तो राजनीतिमा विचारले मार्गदर्शन गर्छ भने सिद्धान्तले त्यसलाई निरन्तरता, स्थायित्व र स्पष्टता प्रदान गर्छ। सिद्धान्तमा आधारित राजनीतिक दृष्टिकोणले समाजभित्र रहेका…

मोहन वैद्य ‘किरण’ धर्मप्रतिको माक्र्सवादी दृष्टिकोणको उल्लेख गर्ने प्रक्रियामा सर्वप्रथम धर्म के हो भन्नेबारे चर्चा गर्नु आवश्यक छ । यो विषय धेरै विस्तृत छ, परन्तु यहाँ संक्षिप्तमा जाने प्रयास गरिएको छ । हिमाली उपमहाद्वीप र पश्चिममा धर्मबारेको बुझाईमा अथवा भनौं धर्म शब्दको अर्थ र परिधिबारे केही भिन्नता पाइन्छ । उत्पत्तिको हिसावमा पश्चिमको रिलिजन र यहाँको धर्मबीच अन्तर देखा पर्दछ । पश्चिममा धर्मको कुरा गर्ने वित्तिकै मुख्यतः ईश्वरको कुरा आउँछ । परन्तु यहाँ त्यस्तो छैन । धर्मबारे विभिन्न विचारकहरुले आ–आफ्ना धारणा प्रस्तुत गर्दै आएका छन् । भारतीय उपमहाद्वीपमा धर्मलाई विभिन्न रुपमा परिभाषित गर्ने र त्यसलाई विभिन्न श्रेणीमा राखेर हेर्ने काम गरिएको…

चन्द्रहरी सुवेदी ‘अटल’ यस्तो अपारदर्शी दुई नम्बर ढोकाबाट सम्पत्ति कमाउनेहरूको सरकार छ अहिले नेपालमा । १२२ वर्षदेखि कसैले बनाउन नसकेको चन्द्रशमशेरको पालामा बनेको सिंहदरबारलाई जलाएर अहिले त्यही सिंहदरबारमा बसेका छन्। बैठकमा सुदन गुरुङले यस्ता सिंहदरबार त १० वटा बनाउन सकिन्छ भनेर भन्यो । सिंहदरबारमा कोठा नपाएर ठेकेदारलाई छिटो बना नत्र खुट्टाभाँच्छु भनेर भन्यो। तिनीहरूले सिंहदरबार जलाएका कारण कोठा नपाएर बैठक बस्न पाएनन् । खै त १० वटा सिंहदरबार बनाएको ? आधारभूत संरचनाहरू जलाएर खरानी बनाएर अहिले खरानी ग्याङहरु सरकारमा छन्। अहिले नेपाली जनतालाई खरानी बनाउन खोज्दैछन् । मोटरसाइकल चलाएर हिँड्ने सामान्य जनतालाई एक लाख रुपैयाँ जरिमाना गर्ने रे। हामी यहाँ…

आज तिमी हिरासतको मोर्चामा छौ। परिस्थितिले तिम्रो स्वतन्त्रता खोसेको हुन सक्छ, तर तिम्रो विचार, आत्मबल र संघर्षप्रतिको प्रतिबद्धता कसैले खोस्न सक्दैन। बाहिर धेरैले तिम्रो आलोचना गरिरहेका छन्, तिम्रो बारेमा निर्णय सुनाइरहेका छन्। तर म तिमीलाई भन्न चाहन्छु,यो लडाइँमा तिमीले होइन, मैले हारेको हुँ। तिमी त अझै पनि आफ्नो मोर्चामा डटेर उभिएका छौ, संघर्ष गरिरहेका छौ। हामी बाँचेको समाजमा सत्ता, स्रोत साधन र अवसरमाथिको पहुँच समान छैन। गरिबी, विभेद र अन्याय कुनै संयोग होइनन्, ती सामाजिक र आर्थिक संरचनासँग गाँसिएका यथार्थ हुन्। त्यसैले न्याय र अधिकारको प्रश्न केवल अदालतका फाइलहरूमा सीमित हुँदैन, त्यो समाजको चरित्रसँग पनि जोडिएको हुन्छ। भाइ, आज तिमीमाथि…

हेमन्तप्रकाश ओली आजको मुख्य समस्या भनेको नै रूपान्तरणको समस्या हो, तर यो रूपान्तरण कसरी हुने भन्ने विषय नै सबैभन्दा पेचिलो बनेको छ। वामपन्थी र दक्षिणपन्थी शब्दावलीको उत्पत्ति सन् १७८९ पछि फ्रान्सेली संसद्मा समानताका पक्षपातीहरू बायाँतर्फ र शासकवर्ग दायाँतर्फ बस्ने अभ्यासबाट सुरु भएको हो। यसर्थ, शासनसत्तामा रहेका विरोधीहरू पनि वामपन्थी हुन सक्छन् भन्ने कुरालाई बुझ्नु जरुरी छ। लेनिनले पनि एक ठाउँमा सबै कम्युनिस्टहरू वामपन्थी हुन्छन्, तर सबै वामपन्थीहरू कम्युनिस्ट हुँदैनन् भन्नुभएको छ। यसरी ऐतिहासिक सन्दर्भलाई हेर्दा आजको परिवेशमा 'वामपन्थी' शब्द कम्युनिस्टकोपर्यायवाचीजस्तो बन्न पुगेको छ। विशेष गरी नेपालको सन्दर्भमा 'वामपन्थी' भन्नाले कम्युनिस्ट नै बुझिने भएकाले, अबको मूल प्रश्न कम्युनिस्टहरू कसरी रूपान्तरण हुने…

क्रान्तिकारी तथा जनपक्षीय पत्रकारहरूको गौरवशाली सङ्गठन ‘क्रान्तिकारी प्रेस संगठन’को तेस्रो राष्ट्रिय भेलामा उपस्थित प्रमुख अतिथि, विशेष अतिथि, अन्य अतिथिगण, आयोजक, प्रतिनिधि तथा पर्यवेक्षक एवम् सम्पूर्ण पत्रकार साथीहरूमा हार्दिक क्रान्तिकारी अभिवादन व्यक्त गर्दछौं ।शहीदप्रति श्रद्धाञ्जली तथा सम्मानक्रान्तिकारी प्रेस संगठनको तेस्रो राष्ट्रिय भेलाको प्रारम्भमा हामी महान् जनयुद्ध, जनआन्दोलन र विश्वका विभिन्न मुलुकहरूमा क्रान्तिको प्रक्रियामा सहादत प्राप्त गर्नुहुने सम्पूर्ण ज्ञात अज्ञात सहिदहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछौं । विशेषगरी नेपाली जनताको मुक्ति, स्वतन्त्रता र समानताका पक्षमा कलम चलाउँदा चलाउँदै तत्कालीन प्रतिक्रियावादी सत्ताबाट हत्या गरिएका अग्रज पत्रकार कृष्ण सेन ‘इच्छुक’ सहित सम्पूर्ण क्रान्तिकारी एवम् जनपक्षीय पत्रकार सहिद एवम् जनमुक्ति आन्दोलनका योद्धाहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछौं…

मुलुक अहिले इतिहासकै अत्यन्तै गम्भीर चुनौती र संवेदनशील मोडमा उभिएको छ। नेपाल एक स्वतन्त्र, सार्वभौम र स्वाधीन मुलुक हुनुका साथै संयुक्त राष्ट्रसंघको सदस्य पनि हो। नेपालको स्वाधीनता, स्वतन्त्रता र भौगोलिक अखण्डताका लागि हाम्रा वीर पुर्खाहरूले देशभक्तिपूर्ण लडाइँ लडेर मातृभूमिलाई जोगाएका हुन्।  नेपालको माटो लुटिँदा वा लुछिँदा आफ्नो शरीरको मासु लुछिएको ठान्ने हामी देशभक्त नेपालीले सधैँ राष्ट्रियताको अनुभूति गर्दै आएका छौँ। हामी बरु खरानी हौँला, तर हाम्रो एक इन्च जमिन (माटो) मिच्न दिने छैनौँ। यो वीर गोर्खालीको नामले संसारलाई हल्लाएको परिचित मुलुक हो। नेपालको इतिहासलाई गहिरिएर हेर्दा बेलायती उपनिवेशकालदेखि हालको नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारसम्म आइपुग्दा, नेपालका जुनसुकै कालखण्डका सरकारहरू आफ्नो राष्ट्रिय…